bakthivahini
సంకష్టహర చతుర్థి 2026
జీవితంలో అడుగడుగునా ఎదురయ్యే ఆటంకాలను తొలగించి, ధైర్యాన్ని, తెలివితేటలను ప్రసాదించే దేవుడు గణపతి. ప్రతి నెలా వచ్చే కృష్ణ పక్ష చవితి రోజును “సంకష్టహర చతుర్థి” అని పిలుస్తారు. ఈ రోజు వినాయకుడిని పూజిస్తే కష్టాలు తీరతాయని, కోరిన కార్యాలు నెరవేరుతాయని భక్తుల ప్రగాఢ నమ్మకం. ఈ వ్యాసంలో సంకష్టహర చతుర్థి అంటే ఏమిటి, దీని వెనుక ఉన్న పురాణ కథ, పూజా విధానం, వ్రత నియమాలు, ఈ నెల తేదీ వివరాలను సవివరంగా తెలుసుకుందాం.
సంకష్టహర చతుర్థి అంటే ఏమిటి?
“సంకష్ట” అంటే కష్టం లేదా ఆపద అని అర్థం. “హర” అంటే తొలగించేది అని అర్థం. కాబట్టి సంకష్టహర చతుర్థి అంటే “కష్టాలను తొలగించే చవితి” అని భావం. చాంద్రమాన పంచాంగం ప్రకారం ప్రతి నెలలో రెండు చవితి తిథులు వస్తాయి. పౌర్ణమి తర్వాత వచ్చే కృష్ణ పక్ష చవితిని సంకష్టహర చతుర్థి అని, అమావాస్య తర్వాత వచ్చే శుక్ల పక్ష చవితిని వినాయక చవితి అని పిలుస్తారు. ఈ రెండు రోజులూ గణపతికి ప్రీతికరమైనవే అయినా, సంకష్టహర చతుర్థిని ప్రత్యేకంగా కష్టనివారణ కోసం ఆచరిస్తారు.
ఈ చవితి రోజు మంగళవారం వస్తే దానిని “అంగారక చతుర్థి” లేదా “అంగారకి చవితి” అని పిలుస్తారు. ఈ కలయిక చాలా అరుదుగా వస్తుంది కాబట్టి, ఈ రోజున చేసే వ్రతం సంవత్సరం పొడవునా చేసిన వ్రతంతో సమానమని పండితులు చెబుతారు.
గణపతికి ఏనుగు తల ఎలా వచ్చింది?
పార్వతీదేవి స్నానం చేస్తున్న సమయంలో తనకు కాపలాగా ఒక బాలుడిని సృష్టించాలని అనుకుంది. మైల (శరీరానికి పట్టిన నలుగుపిండి) నుండి ఒక బాలుడిని తయారు చేసి, అతనికి ప్రాణం పోసి, తన అనుమతి లేకుండా ఎవరినీ లోపలికి రానివ్వద్దని ఆజ్ఞాపించింది. అదే సమయంలో శివుడు వచ్చినప్పుడు, ఆ బాలుడు తన తండ్రి అని తెలియక అతన్ని అడ్డుకున్నాడు. కోపోద్రిక్తుడైన శివుడు ఆ బాలుడి తలను ఖండించాడు. తిరిగి వచ్చిన పార్వతి తన కుమారుడి మరణాన్ని చూసి తీవ్ర ఆగ్రహానికి గురైంది. పరిస్థితిని చక్కదిద్దడానికి శివుడు, మొదట కనిపించిన ఏనుగు తలను తీసుకువచ్చి బాలుడికి అమర్చి తిరిగి ప్రాణం పోశాడు. ఆ విధంగా ఆ బాలుడు గజాననుడిగా, గణాలకు అధిపతిగా, విఘ్నాలను తొలగించే దేవుడిగా పూజలందుకోవడం మొదలైంది. ఈ ఘటన జరిగిన రోజే సంకష్టహర చతుర్థిగా భావిస్తారు.
ఈ నెల సంకష్టహర చతుర్థి తేదీ, ముహూర్త వివరాలు
జూలై నెలలో వచ్చే సంకష్టహర చతుర్థిని “కృష్ణపింగళ సంకష్టహర చతుర్థి” అని పిలుస్తారు. ఇది ఆషాఢ మాస కృష్ణ పక్ష చవితి.
| వివరం | సమాచారం |
|---|---|
| తిథి | ఆషాఢ మాసం, కృష్ణ పక్ష చవితి |
| వారం | శుక్రవారం |
| చవితి తిథి ప్రారంభం | ఉదయం సుమారు 11:20 గంటలకు |
| చవితి తిథి ముగింపు | మరుసటి రోజు మధ్యాహ్నం 12:39 గంటలకు |
| చంద్రోదయ సమయం | రాత్రి సుమారు 9:53 గంటలకు |
| ప్రత్యేక పేరు | కృష్ణపింగళ సంకష్టహర చతుర్థి |
గమనిక: చంద్రోదయ సమయం ప్రాంతాన్ని బట్టి కొన్ని నిమిషాలు అటూఇటూ మారవచ్చు. కాబట్టి మీరు ఉంటున్న ఊరి పంచాంగాన్ని ఒకసారి సరిచూసుకోవడం మంచిది.
వ్రత విధానం, పూజా క్రమం
సంకష్టహర చతుర్థి వ్రతాన్ని ఈ కింది క్రమంలో ఆచరించడం సంప్రదాయం.
| క్రమ సంఖ్య | చేయవలసిన కార్యం |
|---|---|
| 1 | సూర్యోదయానికి ముందే నిద్రలేచి తలస్నానం చేయాలి |
| 2 | ఇంటిని, పూజా మందిరాన్ని శుభ్రం చేసుకోవాలి |
| 3 | గణపతి విగ్రహాన్ని లేదా చిత్రపటాన్ని ప్రతిష్టించాలి |
| 4 | ఎర్రటి పుష్పాలు, గరిక (దూర్వ), కుంకుమతో పూజ చేయాలి |
| 5 | సంకల్పం చెప్పుకుని ఉపవాస దీక్ష చేపట్టాలి |
| 6 | పగలంతా గణపతి మంత్రాలు, స్తోత్రాలు పఠించాలి |
| 7 | సాయంత్రం చంద్రదర్శనం అయ్యాక అర్ఘ్యం ఇవ్వాలి |
| 8 | వ్రత కథను వినాలి లేదా చదవాలి |
| 9 | మోదకాలు, ఉండ్రాళ్లు నైవేద్యంగా సమర్పించాలి |
| 10 | చంద్రుడికి అర్ఘ్యమిచ్చిన తర్వాతే ఉపవాస దీక్షను విరమించాలి |
వ్రతంలో ఏమి తినవచ్చు, ఏమి తినకూడదు
| తినదగినవి | తినకూడనివి |
|---|---|
| పండ్లు | బియ్యంతో చేసిన అన్నం |
| దుంపలు (బంగాళదుంప వంటివి) | గోధుమ పిండి పదార్థాలు |
| వేరుశనగలు | ఉప్పు ఎక్కువగా ఉన్న పదార్థాలు |
| సగ్గుబియ్యం (సబుదానా) పదార్థాలు | మాంసాహారం |
| పాలు, పెరుగు వంటివి | ఉల్లి, వెల్లుల్లి కలిపిన వంటకాలు |
కొందరు నిర్జల వ్రతం (నీళ్లు కూడా ముట్టకుండా) చేస్తారు. అయితే ఆరోగ్యం సహకరించని వారు, వృద్ధులు పాలు, పండ్ల రసాలు తీసుకోవచ్చు. నియమం కన్నా భక్తి భావమే ముఖ్యమని పెద్దలు చెబుతారు.
పఠించవలసిన మంత్రాలు
“వక్రతుండ మహాకాయ సూర్యకోటి సమప్రభ, నిర్విఘ్నం కురు మే దేవ సర్వకార్యేషు సర్వదా” అనే శ్లోకాన్ని ప్రతిరోజూ చదవడం మంచిది.
“ఓం గం గణపతయే నమః” అనే ఏకాక్షరీ మంత్రాన్ని 108 సార్లు జపించడం శ్రేష్ఠం.
సంకటనాశన గణేశ స్తోత్రాన్ని పఠించడం వల్ల మనోబలం పెరుగుతుందని నమ్మకం.
సంకష్టహర చతుర్థి వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు
ఈ వ్రతాన్ని శ్రద్ధగా ఆచరించడం వల్ల ఈ కింది ప్రయోజనాలు కలుగుతాయని భక్తుల విశ్వాసం.
- ఆర్థిక ఇబ్బందులు తగ్గి స్థిరత్వం చేకూరుతుంది.
- విద్యార్థులకు జ్ఞాపకశక్తి, ఏకాగ్రత పెరుగుతాయి.
- కుటుంబంలో నెలకొన్న అపార్థాలు, కలహాలు తొలగుతాయి.
- కొత్త వ్యాపారాలు, ప్రయత్నాలు నిరాటంకంగా సాగుతాయి.
- మానసిక ఒత్తిడి తగ్గి ప్రశాంతత లభిస్తుంది.
ముగింపు
సంకష్టహర చతుర్థి కేవలం ఒక సంప్రదాయ ఆచారం మాత్రమే కాదు, మనసుకు ధైర్యాన్ని, జీవితానికి కొత్త దిశను ఇచ్చే ఒక ఆధ్యాత్మిక సాధన. నెలవారీగా వచ్చే ఈ చవితి రోజున గణపతిని శ్రద్ధాభక్తులతో పూజిస్తే, జీవితంలో ఎదురయ్యే ఆటంకాలు క్రమేపీ తొలగిపోతాయని పెద్దల మాట. ఏ నియమాలు పాటించలేకపోయినా, కనీసం ఆ రోజు గణపతి నామాన్ని స్మరించుకోవడం, మనసారా ప్రార్థించడం కూడా ఎంతో ఫలప్రదమని చెప్పవచ్చు.
