Puri Jagannath Ratha Yatra-పూరి జగన్నాథ రథయాత్ర

Puri Jagannath Ratha Yatra-శ్రీకృష్ణ భగవానుడు, జగద్గురువుగా, ‘శ్రీజగన్నాథస్వామి’ పేరుతో కొలువై ఉన్న పుణ్యక్షేత్రం పూరి. ఇక్కడ ప్రతి సంవత్సరం జరిగే రథోత్సవం ఎన్నో ప్రత్యేకతలను కలిగి ఉంది. ఈ కథనంలో పూరి జగన్నాథ రథయాత్రకు సంబంధించిన విశేషాలను, ఆలయ మహత్యాన్ని వివరంగా తెలుసుకుందాం.

శ్రీమహావిష్ణువు అవతారమైన శ్రీకృష్ణుడు, తన సోదరుడు బలరాముడు, సోదరి సుభద్రలతో కలిసి కొలువై ఉన్న ఏకైక దివ్యక్షేత్రం పూరి. సాధారణంగా ఏ ఆలయంలోనైనా దేవుడు ఒంటరిగానో లేదా తన దేవేరితోనో దర్శనమిస్తారు. కానీ ఇక్కడ ఈ ముగ్గురూ కలిసి భక్తులకు దర్శనమిస్తారు.

పూరి క్షేత్రం యొక్క ఇతర విశేషాలు:

• ఆదిశంకరాచార్యుల పీఠం: ఆదిశంకరాచార్యులు స్థాపించిన నాలుగు పీఠాలలో ఒకటైన పూర్వామ్నాయ గోవర్ధన పీఠం ఇక్కడ ఉంది.
• చార్ ధామ్ యాత్ర: ఆదిశంకరాచార్యులు ప్రతిపాదించిన నాలుగు ధామాలలో ఇది ఒకటి.
• నాలుగు ద్వారాలు: ఆలయంలోనికి ప్రవేశించడానికి నాలుగు దిక్కులా ద్వారాలు ఉన్నాయి.
  • తూర్పు ద్వారం: సింహద్వారం
  • పడమర ద్వారం: వ్యాఘ్రద్వారం
  • ఉత్తరం ద్వారం: హథీద్వారం
  • దక్షిణం ద్వారం: అశ్వద్వారం
• బాయిసిపవచ: ప్రధాన ద్వారం గుండా ప్రవేశించిన తర్వాత ప్రధాన ఆలయంలోనికి వెళ్ళడానికి 24 మెట్లు ఉంటాయి. వీటిని ‘బాయిసిపవచ’ అని అంటారు.

జగన్నాథస్వామి పురిలో కొలువుదీరడానికి వెనుక ఆసక్తికరమైన కథనాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి.

నారద మహర్షి కోరిక – సృష్టికర్త ప్రతిష్ట

పూర్వం శ్రీకృష్ణుడి దేవేరులు రుక్మిణి, సత్యభామలు బృందావనంలోని బాలకృష్ణుడి లీలలను వివరించమని రాధారాణిని కోరారు. రాధారాణి వివరిస్తుండగా, శ్రీకృష్ణుడు, బలరాముడు, సుభద్రలు తలుపు వద్ద నిలబడి వినసాగారు. అదే సమయంలో నారదమహర్షి అక్కడికి వచ్చి, వారిని అలాగే నిలబడమని కోరారు. నారదుడి కోరిక మేరకు వారు ఈ క్షేత్రంలో కొలువుదీరినట్లు చెబుతారు. అంతేకాకుండా, ఇక్కడ దేవతామూర్తులను సృష్టికర్త బ్రహ్మదేవుడు ప్రతిష్టించినట్లు పురాణాలు వెల్లడిస్తున్నాయి.

Puri Jagannath Ratha Yatra-దారు విగ్రహాల ఆవిర్భావం

పూర్వం ఈ ప్రాంతాన్ని ‘ఉత్కళరాజ్యం’ అని పిలిచేవారు. ఈ రాజ్యపాలకుడు ఇంద్రద్యుమ్నుడు దైవభక్తి పరాయణుడు. గంధపు చెక్కతో విగ్రహాలను తయారుచేసి ఆలయాన్ని నిర్మించాలనే కోరిక అతనికి ఉండేది.

ఒకనాటి రాత్రి శ్రీజగన్నాథస్వామి ఇంద్రద్యుమ్నుడి స్వప్నంలో సాక్షాత్కరించి, సముద్రతీరంలో ఒక పెద్ద కొయ్య ఉందని, దానితో తనతో పాటు తన సోదరీ సోదరుల విగ్రహాలను చేయించి, వాటికి ఆలయం నిర్మించి ప్రతిష్టించమని పలికారు.

మరుసటి రోజు ఇంద్రద్యుమ్నుడు సేవకులతో కలిసి సముద్రతీరానికి చేరుకుని, స్వామివారు చెప్పినట్లు కొయ్యను కనుగొన్నారు. విగ్రహాలను తయారుచేయడానికి సరైన శిల్పులు లభించక నిరాశతో ఉండగా, శ్రీమహావిష్ణువు స్వప్నంలో దర్శనమిచ్చి, ఇద్దరు శిల్పులు తన కొలువుకు వస్తారని, వారిని నియమించమని పలికారు.

ఇంద్రద్యుమ్నుడి రాజదర్బారుకు ఇద్దరు శిల్పులు వచ్చి, కొయ్యతో విగ్రహాలను తయారుచేస్తామని పలికారు. వారు విగ్రహాలను ఇరవై ఒక్క రోజుల్లో పూర్తిచేస్తామని, ఆలయంలోపల ఉండి తలుపులు మూసుకుని పనిచేస్తామని, పని పూర్తయ్యేవరకూ తమకు అంతరాయం కలిగించవద్దని షరతు విధించారు.

రాజు అంగీకరించడంతో శిల్పులు పని ప్రారంభించారు. పదిహేను రోజుల తర్వాత రాణికి లోపల నుండి ఎటువంటి శబ్దాలు వినిపించకపోవడంతో సందేహం కలిగింది. రాజు కూడా పరిశీలించి, అనుమానంతో తలుపులు తెరిపించాడు. రాజు ఆలయంలోకి ప్రవేశించగానే పనిచేస్తూ ఉన్న శిల్పులు హఠాత్తుగా అదృశ్యమయ్యారు. అసంపూర్ణంగా చెక్కబడి ఉన్న విగ్రహాలు కనిపించాయి. ఆ విగ్రహాలే శ్రీజగన్నాథుడు, బలభద్రుడు, సుభద్రలవి.

జగన్నాథ ఆలయంలోని గర్భగుడిలో కొలువైన శ్రీజగన్నాథుడు, శ్రీబలభద్రుడు, శ్రీసుభద్రల విగ్రహాల రూపం క్రింద ఇవ్వబడింది:

దేవుడు/దేవత	ముఖ రంగు	రూప విశేషాలు	చేతులు
శ్రీజగన్నాథుడు	నలుపు	పెద్ద పెద్ద కళ్ళు, నోరు ముఖం చివరల వరకు విస్తరించి ఉంటుంది.	స్తంభాల మాదిరిగా ఉంటాయి.
శ్రీబలభద్రుడు	తెలుపు	శ్రీజగన్నాథ స్వామి విగ్రహాన్ని పోలి ఉంటుంది.	స్తంభాల మాదిరిగా ఉంటాయి.
శ్రీసుభద్ర	పసుపు	చిన్నదిగా కనిపిస్తుంది. జగన్నాథస్వామి, బలభద్రస్వామిలకు మధ్యలో కొలువై ఉంటుంది.	ఉండవు.

పూరి జగన్నాథ ఆలయం అనేక అద్భుతాలు, ప్రత్యేకతలకు నిలయం.

• గోపురంపై సుదర్శనచక్రం: గర్భాలయంపై ఉన్న గోపురం శంఖాకారంలో ఉంటుంది. గోపురంపై సుదర్శనచక్రం ప్రతిష్ఠింపబడింది. ఈ సుదర్శన చక్రం ఆలయానికి కొద్దిదూరం నుంచి ఎటువైపునుంచి చూసినా మనవైపే చూస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది.
• పతాకం గాలికి వ్యతిరేక దిశలో: గోపురంపై ప్రతిరోజు సాయంత్రం నూతన పతాకాన్ని ఆవిష్కరిస్తారు. ఈ పతాకం గాలికి వ్యతిరేక దిశలో ఎగురుతూ ఉండడం విశేషం.
• పక్షులు ఎగరవు: పూరి ఆలయంపై పక్షులు ఎగరవు.
• 120 ఉప ఆలయాలు: విశాలమైన ఆలయ ప్రాంగణంలో 120 ఆలయాలు ఉన్నాయి.
• 56 రకాల వంటకాలు (ఛప్పన్ భోగ్): జగన్నాథ స్వామివారికి రోజూ 56 రకాల వంటకాలను నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు. వీటిని ఆలయంలోని వంటశాలలో సంప్రదాయంగా వండుతారు.
• ఆనంద బజార్: స్వామివారికి సమర్పించిన నైవేద్యాన్ని ఆలయప్రాంగణంలో ఉన్న ‘ఆనందబజార్’లో భక్తులకు అందజేస్తారు. ఇందులో వివిధ రకాల కూరలు, అన్నం, పాయసం వంటివి ఉంటాయి.
• విశేషమైన వంట విధానం: కట్టెల పొయ్యి పైన ఒకదానిపై ఒకటిగా ఏడు కుండలను ఉంచి వండుతారు. ముందుగా అన్నింటికంటే పై కుండలోని పదార్థం తయారవుతుంది.

రథోత్సవానికి 15 రోజుల ముందు జ్యేష్ఠ మాసం శుక్ల పక్ష పూర్ణిమ రోజున దేవతామూర్తులకు 108 బిందెల నీటితో స్నానం చేయిస్తారు. దీనివల్ల స్వామివారు అనారోగ్యం పాలవుతారని నమ్ముతారు. అందుకే 15 రోజులపాటు ఆలయంలో దర్శనాలను నిలిపివేస్తారు. ఈ రోజులలో స్వామివారికి కందమూలాలు, పండ్లను మాత్రమే నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు. తర్వాత ఆషాఢ శుక్ల పక్ష పాడ్యమి నాడు స్వామివారికి నేత్రోత్సవం జరిపి దర్శనాలకు అనుమతిస్తారు.

రథోత్సవం నాడు, అంటే ఆషాఢ శుక్ల పక్ష విదియనాడు, రథాలను ఆలయ సింహద్వారానికి ఎదురుగా తీసుకువస్తారు. అర్చకులు ఉదయకాల పూజల అనంతరం ‘మనిమా’ అంటే ‘జగన్నాథా’ అంటూ నినాదాలు చేస్తూ గర్భాలయం నుంచి దేవతామూర్తులను తీసుకువచ్చి రథాలలోని రత్నపీఠంపై కొలువుదీరుస్తారు. ఈ ఉత్సవాన్ని ‘పహండీ’ అని పిలుస్తారు.

దేవతామూర్తులు రథాలపై కొలువుదీరిన తర్వాత పూరిరాజు పల్లకీలో రథాలవద్దకు చేరుకొని బంగారుచీపురుతో రథాల లోపలి భాగాలను ఊడుస్తారు. ఈ సేవను ‘ఛేర పహరా’ అని అంటారు. అనంతరం రథయాత్ర ప్రారంభమవుతుంది.

రథయాత్రలో మూడు రథాలు ఒకే వరుసలో పక్కపక్కనే ఉన్నట్లు ఉన్నా, ముందుగా బలభద్రుడి రథం, దానికి కొంత వెనుక సుభద్ర రథం, దానికి కొంత వెనుక జగన్నాథుడి రథం ముందుకు కదులుతాయి. ‘బడోదండో’ అని పిలువబడే ప్రధాన రహదారిలో రథయాత్ర సాగుతుంది.

ఈ యాత్ర మూడు కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణించి ‘గుండీచా మందిరాన్ని’ చేరుకుంటుంది. ఈ యాత్ర సుమారు 12 గంటలు సాగుతుంది. ఈ యాత్రకు ‘ఘోష రథయాత్ర’ అని పేరు. గుండీచా అమ్మవారు జగన్నాథుడి పెంపుడు తల్లి అని చెబుతారు. అక్కడ తొమ్మిది రోజులు గడిపి, తొమ్మిదవ రోజు రథయాత్ర తిరుగు ప్రయాణం ప్రారంభమవుతుంది.

తొమ్మిదవ రోజు తిరుగు ప్రయాణాన్ని ‘బహుదాయాత్ర’ అని అంటారు. మార్గమధ్యంలో ‘మౌసీమా’ ఆలయం వద్ద స్వామివారు ఆగి ‘అర్థాసనీదేవి’ సమర్పించే నివేదన స్వీకరించి, మధ్యాహ్నానికి ఆలయం చేరుకోవడంతో రథయాత్ర ముగుస్తుంది. అర్థాసనీదేవి స్వామివారి పినతల్లి అని చెబుతారు.

సాధారణంగా దేశంలోని దేవాలయాలలో ఒకసారి ప్రతిష్ఠించిన దేవతామూర్తులను తిరిగి కదిలించరు, మార్పు చేయరు. అయితే ఒడిషాలోని పూరి క్షేత్రంలో, ఒక్కోసారి 12 నుండి 19 సంవత్సరాలకు ఒకసారి, ఒక అపూర్వ సంఘటన జరుగుతుంది. అదే నవకలేబర ఉత్సవం — అధిక ఆషాఢ మాసంలో పాత మూర్తులను త్యజించి, కొత్త మూర్తులను ప్రతిష్ఠించే ఒక అపూర్వ, ఆధ్యాత్మిక చారిత్రాత్మక ఘట్టం.

దశ	వివరణ
1. అధిక ఆషాఢ నిర్ణయం	పంచాంగ గణన ప్రకారం అధిక ఆషాఢ మాసం వచ్చిన సంవత్సరాన్ని గుర్తిస్తారు. ఇది సాధారణంగా ప్రతి 12-19 సంవత్సరాలకు వస్తుంది.
2. కాకట్పూర్ దేవీ దర్శనం	అప్పుడు పూరిలోని వృద్ధ పండితుడు లేదా దైవజ్ఞుడు కాకట్పూర్ గ్రామానికి చేరుకుంటాడు. అక్కడి గ్రామదేవత అయిన మంగలా దేవి తన స్వప్నంలో వేపచెట్లు ఎక్కడ ఉన్నాయో తెలియజేస్తుంది.
3. దివ్య వృక్ష గుర్తింపు	స్వామివారి మూర్తుల కోసం ఉపయోగించే వేపచెట్లపై సహజంగా శంఖం, చక్రం, పద్మం వంటి divine గుర్తులు ఉంటాయి. ఇవే ప్రతిష్ఠకు అనుకూలమైన వృక్షాలు.
4. పవిత్ర వృక్ష కటింపు	ఆ వృక్షాలను పూజలతో ప్రారంభించి, నిశ్చిత నియమాలతో కోసి, బండ్లపై మానవులు లాగుతూ పూరికి తీసుకువస్తారు.
5. మూర్తుల తయారీ	ఆలయం వెనుకభాగంలో ఉన్న తోటలో, గోప్యతతో మూర్తులను తయారు చేస్తారు. ఇక్కడ చక్రీ, బధ్న, శిల్పి వర్గాలు రంగులను అద్దుతారు.
6. జీవశక్తి సంచారం (బ్రహ్మ పదార్థం)	పాత మూర్తులలోని జీవశక్తిని (బ్రహ్మ తత్వం) నూతన మూర్తులలో ప్రవేశపెడతారు. ఈ ప్రక్రియను బ్రహ్మ పరివర్తన అంటారు. ఇది అత్యంత రహస్యంగా జరుగుతుంది.
7. పాత మూర్తుల నిద్ర	పాత మూర్తులను ప్రత్యేకంగా తయారు చేసిన సింహాసనంపై ఉంచి, ఆలయం వెనుక తోటలోని నిర్దిష్ట ప్రాంతంలో పూడ్చిపెడతారు.
8. ఆశ్చర్యకర ఫలితాలు	మళ్లీ తదుపరి నవకలేబర సమయంలో త్రవ్వేటప్పుడు సింహాసనం మాత్రమే కనిపిస్తుంది, పాత మూర్తులు కనిపించవు. ఇది పూరి క్షేత్రానికి మాత్రమే పరిమితమైన దివ్య రహస్యం.

నవకళేబర అనేది బ్రహ్మ పదార్థం (దేవతా విగ్రహం లోపల ఉండే పవిత్ర వస్తువు) మారకుండానే విగ్రహం రూపాన్ని మార్చే ఒక అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రక్రియ. ఇది శరీరం మారినా, తత్వం (సారం/ఆత్మ) మారదు అనే భావనకు గొప్ప ఉదాహరణ.

ఈ ప్రక్రియ పునర్జన్మ సిద్ధాంతాన్ని, శరీర త్యాగాన్ని, మరియు ఆత్మ శాశ్వతత్వాన్ని తెలిపే ఒక శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని అందిస్తుంది. నవకళేబర సంప్రదాయం శ్రీ జగన్నాథుని విశిష్టతను మరియు పూరీ క్షేత్రం యొక్క అపూర్వతను ప్రతిబింబిస్తుంది.

ఇది పూరీ జగన్నాథస్వామి వారి ప్రత్యేకతలలో ఒక అద్భుతమైన ఘట్టం. ఈ ప్రక్రియలో జీవన చక్రం, శాశ్వతత్వం, పునరావృతం అనే భావనలు ప్రతిబింబిస్తాయి. ఇది కేవలం విగ్రహాల మార్పు మాత్రమే కాదు, ఇది ఒక ఆధ్యాత్మిక పునర్జన్మ.

మరింత వివరాలకు: భక్తివాహిని వెబ్‌సైట్

పూరి జగన్నాథ రథోత్సవం సందర్భంగా పూరి క్షేత్రాన్ని, స్వామివారిని స్మరించడం, దర్శించడం అత్యంత పుణ్యప్రదం.

పూరీ జగన్నాథ రథయాత్ర 2025లో జూన్ 27న ప్రారంభమై, 12 రోజులపాటు వైభవంగా జరుగుతుంది. భక్తుల విశ్వాసం, సంప్రదాయాల పరంగా ఇది అత్యంత పవిత్రమైన పర్వదినం.

▶️ Navakalevara Documentary – YouTube

జగన్నాథుని ఆలయ చరిత్ర – Telugu Spiritual TV