bakthivahini
Tharigonda Vengamamba
ప్రాచీన తెలుగు పద్య కవుల చరిత్రలో చివరి కాంతిపుంజం, భక్తికి, సాహితీ సేవకు తన జీవితాన్ని అంకితం చేసిన పుణ్యశీల తరిగొండ వెంగమాంబ. ఈమెను విమర్శకులు “తెలుగు మీరాబాయి”గా కీర్తించారు. సుమారు మూడు శతాబ్దాల క్రితం శ్రీనివాసుని సేవలో, భక్తజన సేవలో, సాహితీ సేవలో తరించిన యోగిని ఈమె.
వాయల్పాడుకు సమీపంలో ఉన్న తరిగొండ గ్రామంలో శ్రీ లక్ష్మీనరసింహస్వామి ముందు మొలచిన తులసి మొక్కలా తన జీవితాంతం యోగినిగా జీవించిన కవయిత్రి వెంగమాంబ.
తిరుమల జీవితం
తిరుమలకు ఒంటరిగా వచ్చిన వెంగమాంబను ఆదరించిన వారిలో మహంతులు మరియు తాళ్ళపాక కవులు ముఖ్యులు. తిరుమలలో ఉత్తర మాడ వీధిలో తాళ్ళపాక వారి ఇంటిలో ఒక భాగంలో ఆమె నివసించారు. ఆ ఇంటికి దగ్గరలోనే ఆమె తులసి వనం, అందులో గుండు బావి ఉండేవి. ఆ బావికి కొద్ది దూరంలో పాపవినాశ తీర్థం వెళ్ళే దారిలో అమ్మోరు బావి ఉంది. దానికి ఆనుకుని ఉన్న బాటగంగమ్మకు ఎదురుగా ఒక జామ తోట ఉండేది.
ఆమె జీవన ప్రస్థానానికి గుర్తుగా, నేటికీ భక్త కోటి వందనాలు అందుకునే ఆమె సమాధి ఆ తులసి వనంలో ఉంది. వీటిని స్మరించుకుంటే మనసు భక్తితో నిండిపోతుంది.
ముత్యాల హారతి
వెంగమాంబ భక్తిని గుర్తించిన నాటి ఉన్నతాధికారులు, పాలకులు, అర్చకులు, స్వామివారి ఏకాంత సేవలో ముత్యాల హారతి ఇచ్చే భాగ్యాన్ని ఆమెకు కల్పించారు. నేటికీ తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం (టీటీడీ) అధికారులు ఈ సేవను కొనసాగిస్తూ, వెంగమాంబ పట్ల తమ ఆదరాన్ని ప్రపంచానికి చాటిచెప్పారు.
కాలక్రమంలో “తాళ్ళపాకవారి లాలి, తరిగొండవారి హారతి” అనే నానుడి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది అప్పటి కవులకు, భక్తులకు మధ్య ఉన్న అనుబంధాన్ని తెలియజేస్తుంది.
వెంగమాంబ రచనలు
అక్షర శారదా సాక్షాత్కారాన్ని పొంది అనేక రచనలు చేసిన కవితా కల్పవల్లి వెంగమాంబ. ఈమె తన సహజ స్వభావంతో ఎక్కువగా కొండ కోనల్లో సంచరించేవారు. అందుకే ఆమె రచనల్లో సుందరమైన ప్రకృతి, సహజమైన భాష కనిపిస్తాయి.
ఓనమాలు కూడా నేర్చుకోలేదంటూనే, ఆమె వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో పద్దెనిమిది రచనలు చేశారు. ఆమె చెబుతుండగా, గంటలతో ఎనిమిది మంది వ్రాయసగాళ్ళు తాళపత్రాలపై రాసేవారట. ద్విపద భాగవతం, వేంకటాచల మాహాత్మ్యం వంటివి వ్యాస మహర్షి రచనలకు సరళమైన అనువాదాలు.
వెంగమాంబ రచనల్లో వైవిధ్యం ఉంది. వాటిని ఒక పట్టిక రూపంలో చూద్దాం.
| రచన ప్రక్రియ | ఉదాహరణలు |
| యక్షగానాలు | బలిచక్రవర్తి నాటకం, కృష్ణమధురభక్తి నాటకం |
| శతకాలు | తరిగొండ నరసింహ శతకం |
| ద్విపద కావ్యాలు | ద్విపద భాగవతం, రాజయోగసారం |
| పద్య కావ్యాలు | వేంకటాచల మాహాత్మ్యం |
| తత్త్వ కీర్తనలు | శివశక్త్యైక్య నివాసం |
ఈ రచనల ద్వారా వెంగమాంబ నాటి సమాజంలో భక్తి చైతన్యాన్ని తీసుకువచ్చిన నారీశిరోమణి.
దానగుణం, అవమానాలు
వెంగమాంబ నిరంతరం అన్నదానం చేసేవారు. ఆమె జీవన ప్రస్థానంలో ఆమె మఠానికి మొత్తం 31 దానాలు అందినట్లు చరిత్ర చెబుతుంది. వీటిలో 23 దానపత్రాలకు గుండేపల్లి కుప్పయ్యశర్మ 1946లో నకళ్ళు రాసిపెట్టారు. మిగిలిన 8 దానపత్రాలు డబ్బు, బియ్యం వంటివి కావడం వల్ల వాటిని ఆయన చేర్చలేదు. సాధు సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారు మాత్రం తన తిరుపతి వెంకటేశ్వర పుస్తకంలో 31 దానాలను ప్రస్తావించారు.
వెంగమాంబ జీవితంలో కొన్ని అవమాన సంఘటనలు ప్రసిద్ధిలో ఉన్నప్పటికీ, ఆమె రచనలకు, అన్నదానానికి నాటి సమాజం నుండి లభించిన అపూర్వ సహకారాన్ని మనం గుర్తుంచుకోవాలి. ఆమె సమాధి పొందిన వంద సంవత్సరాల తర్వాత కూడా ఆమెకు రెండు దానాలు అందాయి.
వేంకటాచల మాహాత్మ్యం
వెంగమాంబ రచనల్లోకెల్లా వేంకటాచల మాహాత్మ్యం మహోన్నతమైనది. ఈ రచనలో ఆమె తరిగొండ నరసింహునికి, తిరుపతి దేవునికి భేదం లేదని చాటిచెప్పారు. ఇందులో పద్మావతీ శ్రీనివాస కల్యాణం, బ్రహ్మోత్సవాల వర్ణన, తిరుమల కొండ వర్ణన, అలాగే శంఖణుడు, ఆత్మారాముడు, కుమ్మరి భీముడు, వకుళమాలిక వంటి భక్తుల పాత్ర చిత్రణ అద్భుతంగా ఉంటుంది.
ఈ రచనలోని వర్ణనలు, అలంకారాలు ప్రాచీన కవులకు ఏమాత్రం తీసిపోనివి. ప్రత్యేకించి ఐదవ అధ్యాయంలో అష్టాంగయోగాలు, మంత్రయోగం, లయయోగం, హఠయోగం, రాజయోగం వంటి వాటి గురించి వివరించడం ద్వారా ఆమె గొప్ప యోగిని అని నిరూపించుకున్నారు.
చారిత్రకుల అంచనా ప్రకారం, వెంగమాంబ 1730లో జన్మించి, 1817 ఈశ్వర నామ సంవత్సరం శ్రావణ శుద్ధ నవమి రోజున విష్ణు సాయుజ్యాన్ని పొందారు. ఆమె జీవితం భక్తికి, సాహితీ సేవకు నిలువుటద్దం. ఆమె రచనలు, సేవలు నేటికీ మనకు స్ఫూర్తినిస్తూనే ఉన్నాయి.
ముగింపు
ఈ విధంగా తరిగొండ వెంగమాంబ జీవితం కేవలం ఒక భక్తురాలి కథ మాత్రమే కాదు, అది భక్తి, సాహిత్యం, మరియు నిస్వార్థ సేవల కలయిక. అప్పటి సమాజం నుండి ఎన్నో అవమానాలను ఎదుర్కొన్నప్పటికీ, ఆమె తన భక్తితో, రచనలతో, అన్నదానంతో ప్రజల హృదయాల్లో శాశ్వత స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నారు. తిరుమల ఏకాంత సేవలో నేటికీ కొనసాగుతున్న ఆమె హారతి సేవ, ఆమె పట్ల భక్తజనులకు ఉన్న గౌరవాన్ని, ఆమె మహిమను చాటి చెబుతోంది. తరతరాలకు ఆమె అందించిన సాహిత్యం, భక్తి మార్గం మనందరికీ ఒక ఆదర్శం. తరిగొండ వెంగమాంబ తెలుగు భక్తి సాహితీ చరిత్రలో ఒక ప్రకాశవంతమైన తారగా ఎప్పటికీ నిలిచిపోతారు.
