Gajendra Moksham Telugu -గజేంద్ర మోక్షం-ఇట్లనన్య పురుష సంచారం

Gajendra Moksham Telugu

ఇట్లనన్య పురుషసంచారంబై నిష్కళంకంబైన
యప్పంకజాకరంబు బొడగని

శ్లోకార్థాలు

ఇట్లు = ఈ విధముగా
అనన్య పురుష సంచారంబై = ఇతరులెవరూ తిరగనటువంటిదై నందువలననే
నిష్కళంకంబు = మురికిలేని
అప్పంకజాకరంబున్ = ఆ తామరకొలనును
పొడగని = చూసి

తాత్పర్యం

ఈ విధంగా ఇతరులెవరూ తిరగని స్వచ్ఛమైన, నిర్మలమైన పద్మములతో కూడిన ఆ సరస్సును చూసి.

🌐 https://bakthivahini.com/

తోయజగంధంబు దోగిన చల్లని
మెల్లనిగాడ్పుల మేను లలర
గమలనాళాహారవిమలవా-క్కల హంస
రవములు సెవుల పం – డువులు సేయ
పుల్ల దిందీవ రాం – భోరు హామోదంబు
ఘ్రాణ రంధ్రంబులు – గారవింప
నిర్మల కల్లోల – నిర్గ తాసారంబు
వదన గహ్వరముల వాడుదేర్ప
త్రిజగదభినవసౌభాగ్య దీప్తమైన
విభవ మీక్షణములకును నిందుసేయ
నరిగి పంచేంద్రియ వ్యవ హారములను
మఱచి మత్తేభ యూధంబు | మదుఁగు సొచ్చె

పదం	అర్థం	వివరణ	సందర్భం
తోయజగంధంబు	తామరపూలలోని పరిమళముతో	తామర పూల సువాసన	ప్రకృతి వర్ణన
తోగిన	కూడిన	కలిసిన, మిళితమైన	సామాజిక సందర్భం
చల్లని	మనసుకు, ఆహ్లాదమును కలిగించే చల్లనైన	ఆహ్లాదకరమైన	భావావేశం
మెల్లని	నెమ్మదిగా వీచుచున్న	నెమ్మదిగా వీచే	వాతావరణం
గాడ్పుల	గాలుల చేత	గాలుల ద్వారా	ప్రకృతి వర్ణన
మేనులు	శరీరములు	శరీరాలు	జీవుల వర్ణన
అలరన్	ప్రకాశించు చుండగా	ప్రకాశిస్తూ ఉండగా	దృశ్య వర్ణన
కమలనాళ	తామర తూడులు	తామర పూల మొగ్గలు	ప్రకృతి వర్ణన
ఆహార	భోజనముగా కలిగిన	ఆహారంగా ఉపయోగపడే	పోషకాహారం
విదుల	దోషరహితమైన, స్పష్టమైన	నిర్మలమైన	నైతికత
వాక్	మాటలు గల	మాటలతో కూడిన	సంభాషణ
కలహంస	రాజహంసల యొక్క	రాజహంసలకు సంబంధించిన	ప్రకృతి వర్ణన
రవములు	కూతలు	ధ్వనులు	శబ్ద వర్ణన
పుల్లత్	విచ్చుకొనిన	విచ్చుకున్న	ప్రవర్తన వర్ణన
ఇందీవర	నల్ల కలువల	నల్ల కలువలు	ప్రకృతి వర్ణన
అంభోరుహ	పద్మముల యొక్క	తామర పూలకు సంబంధించిన	ప్రకృతి వర్ణన
ఆమోదంబు	పరిమళము	సువాసన	వాసన వర్ణన
ఘ్రాణరంధ్రములన్	ముక్కు రంధ్రములకు	ముక్కు రంధ్రాలకు	శరీర భాగాలు
గారవింపన్	మర్యాద చేయుచుండగా	గౌరవిస్తూ ఉండగా	ప్రవర్తన వర్ణన
నిర్మల	తేటగా ఉన్న	నిర్మలమైన	నైతికత
కల్లోల	పెద్ద పెద్ద అలలతో నుండి	పెద్ద అలలతో కూడిన	ప్రకృతి వర్ణన
నిర్గత	బయటకు వచ్చిన	బయటకు వచ్చిన	కదలిక వర్ణన
ఆసారంబు	జడివాన	జడివాన	వాతావరణం
వదన	నోళ్ళు అనే	నోటి రంధ్రాలు	శరీర భాగాలు
గహ్వరముల వాడు తేర్పన్	రంధ్రముల యొక్క ఎండు దనమును పోగొట్టగా	రంధ్రాల ఎండను తొలగించగా	ప్రకృతి వర్ణన
త్రిజగత్	మూడులోకములకు	మూడు లోకాలకు	పౌరాణిక సందర్భం
అభినవ	క్రొత్తదైన	కొత్తది	సంఘటన వర్ణన
సౌభాగ్య	సొగసు చేతను	సౌభాగ్యం వల్ల	భావావేశం
దీప్తము + అయిన	వెలుగుతున్న	వెలుగుతున్న	దృశ్య వర్ణన
విభవము	వేడుక, వైభవము	వేడుక, వైభవం	సామాజిక సందర్భం
ఈ క్షణములకున్	చూపులకును	ఈ సమయంలో	సమయ వర్ణన
విందు	విందు భోజనము	విందు భోజనం	సామాజిక సందర్భం
చేయన్	తృప్తిని కలిగించగా	తృప్తిని కలిగించగా	భావావేశం
అరిగి	వెళ్ళి	వెళ్ళిపోయి	కదలిక వర్ణన
పంచేంద్రియ వ్యవహారములను	చర్మము, కన్ను, చెవి, ముక్కు, నాలుక అనే ఐదు జ్ఞానేంద్రియములకు అవసరమైన స్పర్శ, రూప, శబ్ద, రస, గంధములనే ఐదు విషయములనూ	ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలకు సంబంధించిన విషయాలు	తత్వశాస్త్రం
మఱచి	మరిచిపోయి	మరచిపోయి	భావావేశం
మత్తే భయాధంబు	మదించిన ఏనుగుల గుంపు	మదించిన ఏనుగుల సమూహం	ప్రకృతి వర్ణన
మడుగు	కొలనులోనికి	కొలనులోకి	ప్రదేశ వర్ణన
సొచ్చె	ప్రవేశించెను	ప్రవేశించింది	కదలిక వర్ణన

తాత్పర్యం

ఆ కొలను దగ్గరకు వచ్చిన గజేంద్రుడికి, అతడి పరివారానికీ తామరపూవుల వాసనలతో కూడిన చల్లని పిల్లగాలులు నెమ్మదిగా తగిలినాయి. ఆ గాలులతో వాళ్ళ శరీరాలు పులకరించినాయి. తామరతూడులనే ఆహారంగా తీసుకునే హంసలు చేస్తున్న అరుపులు ఏనుగుల చెవులకు హాయిని కలిగించాయి. కొలనులో విచ్చుకున్న నల్లకలువల, తామరపూల పరిమళము ఏనుగుల ముక్కులకు చక్కని సువాసనను అందించాయి. స్వచ్ఛంగా ఉన్న కొలనులోని నీటి అలల వలన పైకి లేచిన నీటి తుంపరలు వాటికి కలిగిన దాహాన్ని తీర్చినాయి. ఆ ప్రాంతము, అందులోని ప్రకృతి అంతా ఆ ఏనుగుల చూపులకు ఆనందాన్ని కలిగించింది. అయినా చాలలేదని మత్త గజేంద్రాలకి ఇష్టమైన ఐదు ఇంద్రియగుణాలన్నీ ఆ కొలనులోనే నిండుగా ఉండడం వలన ఆ కొలనును వదిలి వెళ్ళలేకపోతున్నాయి. ఆ ఏనుగులన్నీ, చివరికి ఆ ఏనుగుల గుంపు అంతా ఆ కొలనులోకి ప్రవేశించింది.

ప్రకృతి ఒడిలో గజేంద్రుడు: పంచేంద్రియాల పరవశం

ప్రకృతి ఎప్పుడూ తన అందాలతో మనల్ని మంత్రముగ్ధుల్ని చేస్తూనే ఉంటుంది. ముఖ్యంగా, స్వచ్ఛమైన ప్రకృతి ఒడిలో విహరించడం అనేది ఒక అనిర్వచనీయమైన అనుభూతి. అలాంటి ఒక అనుభూతినే మనకి ఈ పద్యాల ద్వారా అందిస్తున్నారు కవులు. గజేంద్రుడు మరియు అతని పరివారం ఒక అందమైన తామర కొలనును చూసినప్పుడు వారి పంచేంద్రియాలు పొందిన పరవశాన్ని ఈ పద్యాలు మన కళ్ళముందు ఉంచుతాయి.

నిర్మలమైన తామర కొలను

మొదటగా, గజేంద్రుడు ఇతరులెవరూ తిరగని, స్వచ్ఛమైన తామర కొలనును చూస్తాడు. ఆ కొలనులోని పద్మాలు ఎంత అందంగా ఉన్నాయంటే, చూసిన వెంటనే మనసు పులకించిపోతుంది. ఆ ప్రదేశం యొక్క ప్రశాంతత, స్వచ్ఛత గజేంద్రుడిని ఎంతగానో ఆకర్షిస్తాయి.

ఇంద్రియాల వర్ణన

ఇంద్రియం	అనుభూతి	వర్ణన
చర్మం (స్పర్శ)	చల్లని గాలులు	తామరపూల వాసనలతో కూడిన చల్లని పిల్లగాలులు నెమ్మదిగా తగులుతాయి1.
నాలుక (రుచి)	తుంపరలు	స్వచ్ఛమైన కొలనులోని నీటి తుంపరలు దాహాన్ని తీరుస్తాయి.
ముక్కు (వాసన)	తామరపూల పరిమళం	కొలనులో విచ్చుకున్న నల్లకలువల, తామరపూల పరిమళం ముక్కులకు సువాసనను అందిస్తుంది.
కన్ను (రూపం)	ప్రకృతి అందాలు	ఆ ప్రాంతం మరియు దానిలోని ప్రకృతి వారి కళ్ళకు విందును కలిగిస్తాయి.
చెవులు (శబ్దం)	హంసల శబ్దాలు	తామరతూడులనే ఆహారంగా తీసుకునే హంసలు చేసే శబ్దాలు వారి చెవులకు ఇంపుగా వినిపిస్తాయి.